Actieve leefstijl bij kanker

Diëtiek/ Sportgeneeskunde

Voor mensen met kanker is een actieve leefstijl erg belangrijk. Met een actieve leefstijl kunt u zelf een belangrijke bijdrage leveren aan het zo goed mogelijk doorstaan van het ziekteproces en de behandelingen.

Op deze manier helpt u de kans op een succesvol resultaat van de behandelingen te vergroten, het risico op complicaties en bijwerkingen van de medische behandeling te verminderen en om terugkeer van de kanker te voorkomen.

Onder een actieve leefstijl valt:

  • Voldoende actieve beweging
  • Goede voeding
  • Stoppen met roken
  • Mentaal fit zijn
  • Voldoende slaap

Bewegen

Als u kanker heeft, zijn bewegen en het leveren van fysieke inspanning niet meer zo vanzelfsprekend, maar wel noodzakelijk. Uit onderzoek is gebleken dat meer bewegen bijdraagt aan een betere lichamelijke en geestelijke gezondheid en een betere kwaliteit van leven. In deze folder leest u waarom dit belangrijk is en geven we u tips om voorafgaand aan, tijdens en na de behandeling te blijven bewegen.

Waarom is bewegen belangrijk?

  • Verbetert de spierkracht en het uithoudingsvermogen
  • Verbetert en behoudt het (zelfstandig) functioneren
  • Vermindert het risico op complicaties en bijwerkingen van behandelingen
  • Zorgt voor een sneller herstel
  • Zorgt voor een snellere terugkeer naar de arbeidsmarkt
  • Helpt vermoeidheid tegengaan
  • Vermindert sombere gevoelens en angst en verbetert uw stemming
  • Verbetert het slapen
  • Verbetert de eetlust
  • Maakt het immuunsysteem sterker; helpt infecties voorkomen
  • Helpt recidief van kanker voorkomen
  • Vergroot de overlevingskansen en levensverwachting
  • Geeft u een stukje eigen regie over uw lichaam terug. Het is prettig zelf een bijdrage te kunnen leveren aan uw gezondheid.

Persoonlijke doelen

Bewegen is in alle stadia van kanker van belang: zowel voor, tijdens als na de behandeling. Tijdens alle fases van het ziekteproces helpt bewegen bij het behalen van persoonlijke doelen. Deze doelen kunnen gericht zijn op het positief beïnvloeden van herstel en het creëren van een actievere leefstijl. Ook kunnen zij gericht zijn op kwaliteit van leven, waarbij streven naar behoud van zelfstandig functioneren en afname van bijwerkingen en complicaties bovenaan staan.

Veilig

Bewegen is veilig. Zelfs intensief trainen is toegestaan voor mensen met kanker.

Trainen: goed op elke leeftijd

Op alle leeftijden is trainen belangrijk. Met beweegactiviteiten, zoals wandelen, fietsen of sporten, kunt u uw spiermassa, spierkracht en uithoudingsvermogen op peil houden.

Hierbij wordt gestreefd om tenminste te voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB):

Minimaal 2 ½ uur tenminste matig intensief bewegen per week, waarbij u merkt dat uw hartslag en ademhaling versnellen. Daarbij minimaal twee keer per week kracht-, lenigheid- en coördinatieoefeningen voor het verbeteren of handhaven van de lichamelijke fitheid.

Verderop in deze folder vindt u een beweegadvies en een aantal oefeningen waarmee u zelfstandig of onder begeleiding van een (oncologisch) fysiotherapeut aan de slag kan gaan.

Bewegen voorafgaand aan de behandeling

Indien u de diagnose kanker krijgt is het belangrijk om te blijven bewegen/ sporten. Het kan zijn dat u een operatie, bestraling en/ of chemotherapie krijgt. Om zo fit mogelijk de behandeling in te gaan en het risico op bijwerkingen en complicaties te verminderen wordt het aanbevolen om het uithoudingsvermogen en spierkracht te behouden/ verbeteren. Dit is iets wat u zelf kunt doen.

Tijdens het eerste contact met de casemanager/ verpleegkundig specialist wordt gevraagd naar uw mate van beweging. Op basis hiervan krijgt u een beweegadvies mee.

Bewegen tijdens de behandeling

Na operatie/ tijdens ziekenhuisopname

Om een ziekenhuisopname en herstel zo spoedig mogelijk te laten verlopen is het belangrijk dat u snel (weer) begint met bewegen. Bewegen zorgt voor toename van spiermassa wat bijdraagt aan een beter herstel. Eén week in bed liggen kan al een spiermassaverlies geven van 20-30% en dit willen we voorkomen. Een klinisch fysiotherapeut kan bij u langs komen ter ondersteuning.

Algemene adviezen

  • Probeer regelmatig uit bed te komen, ga in ieder geval tijdens de maaltijden aan tafel zitten, en gebruik het bed alleen om te rusten. Rechtop zitten vermindert de kans op het krijgen van een luchtweginfectie.
  • Wandel liever een aantal keren per dag een korte afstand, dan één keer een lange afstand.
  • Om vallen te voorkomen is het belangrijk dat u stabiele en stevige schoenen draagt en zo nodig een hulpmiddel gebruikt. Het prettigste is om uw hulpmiddel van thuis mee te laten brengen omdat u daar aan gewend bent.

Bewegen bij chemotherapie en bestraling

Tijdens en na de chemotherapie en bestraling is het belangrijk dat uw uithoudingsvermogen en spierkracht op peil blijven of verbeteren, zodat u zo fit mogelijk de behandelingen kunt ondergaan. Als u regelmatig sport of als u dagelijks fietst of loopt (waarbij de ademhaling en de hartslag versnellen), blijft u dit dan vooral doen. Als sporten tijdens de chemotherapie en bestraling minder goed gaat, probeer het dan toch te blijven doen op een lager niveau. Sport u niet of beweegt u weinig, probeer dan toch te starten met bewegen. Elke dag een half uur wandelen of fietsen geeft al een verbetering van uw uithoudingsvermogen.

Bewegen na de behandeling

Ook na de medische behandeling blijft het belangrijk om te blijven bewegen en/ of sporten zodat u uithoudingsvermogen en spierkracht weer opbouwt en onderhoudt. Actief bewegen helpt u dagelijkse activiteiten (gezin/ werk/ sport) weer op te pakken. 

Begeleiding bij bewegen

Tijdens alle fasen van de behandeling kan begeleiding bij bewegen nodig zijn.

Bij het eerste contact met de casemanager/ verpleegkundig specialist wordt gevraagd naar uw mate van beweging. Op basis hiervan krijgt u een beweegadvies mee. Dit wordt gedurende het behandeltraject regelmatig herhaald en indien nodig aangepast.

Daarnaast kan het zijn dat u doorgestuurd wordt naar een sportarts en/ of (oncologisch) fysiotherapeut voor extra begeleiding. In sommige gevallen kan een revalidatietraject worden ingezet.

Voeding

Voeding en beweging kunnen niet zonder elkaar. Goede voeding met voldoende energie, eiwit en overige voedingsstoffen is onmisbaar tijdens ziekte, om een behandeling te kunnen doorstaan en ervan te herstellen. Daarnaast is goede voeding goed voor uw weerstand en conditie. Bij ziekte en herstel verbruikt het lichaam meer energie (= calorieën) en eiwit dan normaal. Door bijvoorbeeld een verminderde eetlust, misselijkheid, emoties en benauwdheid is eten vaak moeilijk, waardoor de inname aan voedingsstoffen juist minder kan worden.

Als u afvalt bij ziekte verliest u geen vetreserves, maar spiermassa. Verlies van spiermassa is niet wenselijk en heeft nadelige gevolgen voor uw conditie. Ook bij overgewicht is de inname van voldoende energie en eiwitten noodzakelijk. Probeer op gewicht te blijven. Weeg uzelf regelmatig, bijvoorbeeld 1x per week.

Eiwitten

Eiwit is bij ziekte de belangrijkste voedingsstof voor herstel. Eiwitten zorgen voor de opbouw van lichaamscellen en spieren. Bij ziekte en herstel heeft het lichaam meer eiwitten nodig.

Eiwitten komen hoofdzakelijk voor in:

  • Eieren
  • Kaas
  • Vlees, vis, gevogelte of vegetarische vleesvervanger
  • Melk en melkproducten
  • Sojaproducten
  • Noten en pinda’s
  • Peulvruchten

Praktische adviezen om uw voeding van meer eiwit te voorzien:

  • Gebruik meerdere maaltijden verdeeld over de dag. Eet naast de hoofdmaaltijden ook drie tussendoortjes en neem hierbij producten die veel eiwit bevatten. Neem na trainen en voor de nacht ook een eiwitrijke maaltijd/ tussendoortje.

- 20-30 gram eiwit wordt aanbevolen bij iedere maaltijd, binnen 1 uur na het sporten en voor de nacht.

- Voorbeelden van zoete eiwitrijke tussendoortjes: vla, pudding, milkshake, vruchten-/ vanilleyoghurt en -kwark.

- Voorbeelden van hartige eiwitrijke tussendoortjes: blokjes kaas, stukjes worst, saucijzenbroodje, noten, toastjes met zalm, vlees-, vis-, eiersalade en haring.

  • Maak ruim gebruik van melkproducten zoals karnemelk, yoghurt, kwark, vla en drinkyoghurt.
  • Gebruik (royaal/ dubbel) hartig beleg op brood, bijvoorbeeld kaas, vleeswaren, vis of ei.

Zijn er problemen met het eten en drinken of neemt uw gewicht onbedoeld af? Bespreek dit dan met uw casemanager of arts. Zij kunnen u doorverwijzen naar een diëtist voor een persoonlijk voedingsadvies.

Hoofdpunten

  • Beweeg voldoende. Streef naar dagelijks minimaal 30-60 minuten matig intensieve beweging, waarbij u merkt dat uw hartslag en ademhaling versnellen. Denk aan stevig doorwandelen, fietsen, sporten etc.
  • Besteed aandacht aan goede voeding met voldoende energie en eiwit inname.

Zorg voor een stabiel gewicht, voorkom onbedoelde gewichtsafname. Meer informatie over voeding bij kanker kunt u vinden in de folder ‘voeding bij kanker’ van KWF kankerbestrijding (verkrijgbaar via casemanager of op de dagbehandeling) of kijk op www.voedingenkankerinfo.nl.

  • Stop met roken. U kunt hiervoor terecht bij uw casemanager, verpleegkundig specialist of huisarts.
  • Indien nodig kan psychische hulp ingeschakeld worden. Vraag hiervoor uw casemanager/ verpleegkundige specialist.
  • Zorg voor ontspanning en voldoende slaap.

Vragen

Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen? Stel die dan aan uw casemanager/ verpleegkundig specialist.

PDF
Stel PDF samen

Heeft u nog vragen?

Mocht u na het lezen van deze folder nog vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met de afdeling Diëtetiek. Bereikbaar op werkdagen van 09:00 - 16:30 uur.

Afdeling Diëtetiek:
0495 - 57 25 25

Meer weten?

Bewegen bij kanker (Sportzorg)
Bewegen bij kanker (Stichting Tegenkracht)
Beweging als therapie bij kanker (Alles over sport)